Lối sống ích kỷ, hẹp hòi, phi nhân tính đang có chiều hướng lấn lướt lối sống nhân văn, vị tha, giàu nghĩa tình. Theo Steve Godier, lòng bác ái là mô tả cao đẹp nhất của con người. Văn hóa ứng xử đang xuống cấp trong khi hệ thống luật pháp biểu hiện nhiều yếu kém dẫn đến tình trạng "thượng cẳng chân, hạ cẳng tay", "tự xử". Trong chiến tranh, lòng bác ái đã trở thành sức mạnh bởi nó làm cho sức mạnh của đoàn quân xâm lăng trở nên bất nghĩa.
Trong tầng lớp đương đại, chúng ta có thể cảm nhận và ghi nhận những diễn đạt nhóng nhánh của lòng nhân ái Việt Nam qua nhiều chương trình hành động "Uống nước nhớ nguồn", "Xây dựng nhà tình thương, nhà nghĩa tình", "thờ tự các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng", "Gây quỹ vì người nghèo", "Hiến máu nhân đạo", "Trái tim cho em", "Nối vòng tay lớn"… nhưng cũng bắt gặp không ít những bộc lộ vô cảm, những hành động phi nhân tính.
Ngạn ngữ có câu: Lòng nhân ái là khí giới cao thượng nhất. Trong quan hệ xóm giềng, nhân ái là "chín bỏ làm mười", "nhường cơm, xẻ áo", "lá lành đùm lá rách"… Người Việt nặng tình hơn lý và nhiều lúc duy tình nên có người còn cho rằng: tình nghĩa là "quan tòa" lương tâm để xét xử những mối bất hòa trong quan hệ gia đình và xã hội.
Bài học trước nhất để làm người chính là lòng nhân ái, về sự sẻ chia và bài học ấy không thể khô cứng trong những giờ đạo đức với những cuốn sách giáo khoa và đóng khung trong khuôn khổ nhà trường.
Nói cách khác, người Việt trọng "tình nghĩa" hơn "lễ nghĩa" - trọng cái sâu sắc trong tình cảm của mỗi con người. Có phải người Việt Nam đang càng ngày càng hung hãn hơn? Đây thật sự là câu hỏi lớn, phải có sự điều tra, nghiên cứu của các cơ quan có trách nhiệm bởi nó tác động sâu sắc đến nền tảng văn hóa và sự phát triển của con người Việt Nam nên cần có sự điều chỉnh ở tầm vĩ mô.
Trong cuộc sống ngày nay có một thực tại là lòng bác ái đang có bộc lộ suy giảm trong lối sống của không ít cá nhân. Người Việt Nam không hung hãn! Câu chuyện là làm thế nào để lòng bác ái được nhân lên trong mỗi con người để lấn lướt cái xấu, cái ác.
Với tư duy như vậy, vấn đề này cần được ngóng một cách trang nghiêm như một sự cảnh báo về một môi trường từng lớp đang thay đổi với rất nhiều biến động thụ động.
Lòng bác ái Việt Nam đã chuyển thành lòng bao dung, lòng vị tha cao thượng và ngày càng rộng mở. Qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, lòng có nhân thấm sâu trong các quan hệ từ gia đình đến thôn ấp và cộng đồng xã hội. Giới trẻ giờ đang bị cuốn nhanh vào guồng quay cuộc sống hấp tấp, khiến họ ít nhiều quên đi những giá trị sống bình dị mà ý nghĩa như sự tri ân, lòng trắc ẩn, tình yêu thương… bởi vậy, bên cạnh việc dạy "chữ" thì việc dạy "người" có ý nghĩa khôn cùng quan trọng.
Trong quan hệ gia đình, lòng bác ái bộc lộ ở việc bố mẹ bao bọc, che chở con cái từ khi còn nhỏ đến lúc trưởng thành, con cái lo cho bố mẹ lúc bóng cả xế chiều, anh em như chân với tay.
Kinh qua như vậy không phải để chứng minh người Việt có hung dữ hay không mà chỉ để khẳng định lòng có nhân là một truyền thống đẹp trường tồn cùng dân tộc. Nguyên cớ do đâu? Do mặt trái của cơ chế thị trường đang phát tác hay do quan hệ mật thiết của truyền thống xã hội nông nghiệp xưa kia không còn đậm nét; do nếp sống hiện đại (sống gấp, sống vội) đang làm xơ cứng lối sống tình cảm, làm mất đi những cảnh sinh hoạt thái bình của làng quê, sự gắn bó con người với thiên nhiên hay sự gắn kết giữa con người với con người không còn bền chặt…? Để rồi, sự mất mát ấy đã tác động trở lại một cách thụ động tới lối sống và cung cách ứng xử của người Việt Nam hôm nay.
Lòng bác ái được biểu đạt một cách bình dị nhưng có sức mạnh lớn lao làm thức tỉnh lương tâm, cải biến con người. Đó là vấn đề quan yếu. Trong từng bối cảnh, với từng cấp độ, những diễn đạt của lòng có nhân đã trở thành nét đẹp trong văn hóa xử sự, một nền tảng của luân lý xã hội. Lòng nhân ái trình diễn.
Một vấn đề nữa để tạo môi trường xã hội cho lòng bác ái nảy nở sinh sôi thì phải nghiêm trị những mô tả hung hãn, độc ác, phi nhân tính và cả những kẻ bao che cho cái "ác". Lòng có nhân là một giá trị văn hóa lớn tạo nên nét độc đáo của chủ nghĩa nhân bản Việt Nam, một giá trị đáng kiêu hãnh của dân tộc Việt Nam. Một nhà sư phạm đã nói: "Nếu những đứa trẻ nhạt phèo với những điều đang xảy ra trong trái tim người bạn, ba má hoặc bất cứ người đồng bào nào em gặp.
Lòng nhân ái của người Việt Nam bén rễ từ thuở hồng hoang dựng nước gắn với sự cố kết cộng đồng trong cuộc đương đầu gian lao với thiên tai địch họa để hình thành những đặc trưng riêng như một giá trị văn hóa rất cơ bản trong hệ giá trị của người Việt Nam. Có nhân chính là cái gốc của con người, là nền móng của luân lý xã hội nên có giá trị chung với toàn nhân loại.
Nhưng hằng ngày tham dự giao thông trên đường, chứng kiến nhiều cảnh cụng và bản thân cũng từng là nạn nhân hoặc chủ nhân của những vụ va xe, tôi không thể nói khác hơn là trong mỗi người chúng ta đều tiềm tàng một sự hung ác chỉ chực bùng lên.
Bất luận đúng sai thế nào chưa biết khi có va quệt, đụng độ trên đường, mỗi bên đều sẵn sàng sửng cồ, nóng mặt, nặng lời với nhau, đổ lỗi cho nhau và tệ hại nhất là xông vào nhau đánh đấm, hành hung, mặc cho giao thông thành thử bị ách tắc, mặc cho thân vì vậy bị tổn thương và trầm trọng nhất là có thể mạng sống con người bị cướp đi không phải vì chính sự đụng độ mà là do hai bên đụng độ quyết "thấm tháp đủ" với nhau… Không chỉ vậy, lướt các trang báo mạng, nhiều người hoang mang đến thất kinh với những biểu đạt phi nhân tính đích thực gây sốc như: "Băng nhóm truy sát như phim trên phố Sài Gòn", "Vợ quỳ khóc xin, nhóm côn đồ vẫn chém chết chồng", "Chỉ vì mâu thuẫn nhỏ, vác dao chém hàng xóm"… Như vậy, có phải "sự hung ác chỉ chực bùng lên" trong mỗi con người hay "sự hung ác" đang lây lan nhanh chóng trong đời sống từng lớp với những thể hiện ngày một tàn tệ, đáng sợ hơn? "Thiện" và "ác" song hành trong mỗi con người, cùng tồn tại trong lòng từng lớp.
Nếu những đứa trẻ không biết đọc trong ánh mắt người khác trong trái tim người đó sẽ không bao giờ trở nên con người chân chính". Trong "Người Việt hung tợn", tác giả viết: Tôi phải xin lỗi ngay tất cả những người Việt đôn hậu vì cái tựa bài viết này. Tuy nhiên, lòng có nhân được nảy sinh trong những điều kiện lịch sử, văn hóa, từng lớp khác nhau sẽ có sự khác nhau trong quan niệm cũng như cách thức biểu đạt của mỗi dân tộc.
Theo nhiều nhà nghiên cứu, một trong những nội hàm quan trọng của lòng nhân ái Việt Nam là chữ " tình" và cũng có thể cho rằng đây là nhân sinh quan trong cuộc sống của người Việt.
Với giặc Minh xâm lăng từng "nướng thường dân trên ngọn lửa hung tàn, vùi con đỏ xuống dưới hầm vạ", "Trúc Lam Sơn không ghi hết tội", Lê Lợi, Nguyễn Trãi vẫn "mở lượng hiếu sinh". # Bằng cung cách xử sự của mỗi con người hay nói cách khác tả bằng văn hóa ứng xử trong từng trường hợp cụ thể.
Cũng chính vì lẽ đó lòng bác ái Việt Nam có nhiều điểm khác so với các dân tộc trên thế giới.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét